روزنامه دنیای اقتصادنوشت:
در نظریههای اقتصادی، پرداخت نقدی به دلیل احترام به حق انتخاب مصرفکننده کارآمدترین ابزار افزایش رفاه تلقی میشود، اما در عمل دولتها بهطور گسترده از حمایتهای غیرنقدی و اعتباری استفاده میکنند.
این فاصله میان تئوری و اجرا ناشی از مشکلاتی مانند نبود تقارن اطلاعات، ناتوانی بازارهای مالی در تامین نقدینگی فقرا و دشواری شناسایی دقیق نیازمندان واقعی است.
منطق حمایتهای کالایی و اعتباری تنها قیممآبانه نیست، بلکه به ترجیحات اجتماعی بازمیگردد؛ جامعه ترجیح میدهد حمایتها صرف کالاهایی مانند غذا، آموزش و سلامت شود. توبین این رویکرد را «برابریخواهی ویژه» مینامد.
از منظر اقتصاد اطلاعات، پرداخت نقدی انگیزه تظاهر به فقر را تقویت میکند. نظریه خودگزینی پیشنهاد میدهد کمکهایی طراحی شوند که برای فقرا جذاب اما برای غیرنیازمندان کمجاذبه باشند.
محدودیت در نوع مصرف یا پیچیدگی دریافت، ابزار غربالگری مؤثری است. سیستمهای اعتبار خرید دقیقا همین کارکرد را دارند: فردی که به دنبال نقد برای سفتهبازی است از اعتبار کالایی استقبال نمیکند، اما خانوار نگران امنیت غذایی آن را میپذیرد.
شواهد تجربی، از جمله مطالعه هیدروبو و همکاران در اکوادور، نشان میدهد هرچند پول نقد، کوپن غذا و سبد کالایی همگی مصرف غذا را افزایش میدهند، اما اثرات متفاوتی دارند.
سبد کالا بیشترین افزایش کالری را ایجاد کرد ولی پرهزینه و غیرکاراست. پول نقد کمهزینه بود اما لزوماً کیفیت تغذیه را بهبود نداد.
کوپن غذا بیشترین افزایش تنوع غذایی را ایجاد کرد؛ نتیجهای که با «حسابداری ذهنی» توضیح داده میشود و موجب افزایش مصرف اقلامی مانند لبنیات و سبزیجات شد.
اعتبار خرید علاوه بر بهبود امنیت غذایی، محدودیت نقدینگی خانوارهای کمدرآمد را کاهش داده و نقشی شبیه بازار مالی ایفا میکند.
در سطح کلان، جایگزینی ارز ترجیحی با حمایتهای اعتباری، جلوی نشت یارانه، قاچاق و اعوجاج قیمتها را میگیرد و اثر تورمی کمتری نسبت به پرداخت نقدی دارد. همچنین اعتبار خرید میتواند انگیزههای تولید را از مسیر تقاضای مؤثر تقویت کند.
با این حال، موفقیت این سیاستها به زیرساخت اجرایی سالم وابسته است؛ در غیر این صورت خطر بازار سیاه و پولشویی خرد وجود دارد.
دولتها به این نتیجه رسیدهاند که در دنیای واقعی، حمایت اعتباری هدفمند میتواند از پرداخت نقدی کارآمدتر باشد، هرچند این ابزارها جایگزین رشد اقتصادی و کنترل تورم نیستند.
